لایروبی منهول فاضلاب یکی از حیاتیترین عملیاتهای نگهداری در شبکههای جمعآوری فاضلاب شهری، صنعتی و تأسیسات زیرساختی است. منهولها به عنوان نقاط دسترسی، بازدید، تهویه و کنترل جریان ستون اصلی شبکه فاضلاب محسوب میشوند. با گذشت زمان و به دلیل ورود پسابهای مختلف این سازهها در معرض تجمع رسوب، لجن، مواد معلق، چربی و حتی اجسام خارجی قرار میگیرند که میتواند عملکرد کل شبکه را مختل کند. از اینرو انجام دورهای عملیات لایروبی با روشهای استاندارد برای جلوگیری از انسداد، کاهش بار هیدرولیکی و جلوگیری از خطرات ایمنی ضروری است.
منهول (Manhole) یک سازه دسترسی عمودی است که معمولاً از جنس پلیاتیلن، بتن، فایبرگلاس یا مصالح بنایی ساخته میشود. وظایف اصلی این سازه عبارتاند از:
با توجه به این نقشها، هرگونه رسوبگذاری یا انسداد در منهول میتواند مشکلات گستردهای در کل خط ایجاد کند.
لایروبی منهول به مجموعهای از عملیات دستی، مکانیکی و مکانیزه گفته میشود که با هدف تخلیه رسوبات، چربیها، ماسهها، مواد آلی و معدنی، لجنهای تهنشینشده ناشی از جریان کم، آلودگیهای چسبنده به دیواره و همچنین اجسام خارجی مانند سنگ، چوب، پارچه و پلاستیک انجام میگیرد. این فرآیند باعث پاکسازی کامل فضای داخلی منهول شده و در نهایت ظرفیت هیدرولیکی و عملکرد اصلی آن را به حالت استاندارد بازمیگرداند.
عدم لایروبی بهموقع منهول میتواند پیامدهای زیر را به دنبال داشته باشد:
تجمع رسوبات موجب کاهش سطح مقطع جریان و افزایش احتمال سرریز در بارندگیها میشود.
مواد آلی رسوبکرده در محیط بیهوازی تجزیه شده و گازهای قابل اشتعال و سمی تولید میکنند.
بهویژه در منهولهای بتنی، گاز H₂S عامل خوردگی اسیدی دیوارهها است.
رفع گرفتگی یا سرریز فاضلاب بسیار پرهزینهتر از نگهداری پیشگیرانه است.
نشت یا سرریز فاضلاب موجب آلودگی خاک، آبهای سطحی، رودخانهها و معابر عمومی میشود.
استفاده از ماشینآلات مدرن شامل:
این روش سریعترین، ایمنترین و کمهزینهترین گزینه برای شبکههای وسیع است.
استفاده از محلولهای ضدعفونی برای جلوگیری از رشد میکروبی
اشتباهات رایج در لایروبی که باید از آن اجتناب کرد
هزینه لایروبی منهول چگونه تعیین میشود؟
عوامل اصلی مؤثر بر قیمت شامل:
معمولاً قبل از اعلام هزینه نهایی، کارشناس بازدید میدانی انجام میدهد.
لایروبی منهول در شبکه فاضلاب شهری
در شهرهای بزرگ عملیات لایروبی معمولاً بهصورت برنامهریزیشده و پیشگیرانه با روشهای کاملاً مکانیزه و استاندارد و به کمک تجهیزات قدرتمندی مانند دستگاههای فوقمکش و واترجتهای صنعتی انجام میشود. اجرای منظم این فرآیند نقش مهمی در جلوگیری از خطراتی همچون انفجار گازهای فاضلاب، انسداد گسترده خطوط، بروز آبگرفتگی در معابر شهری و ایجاد آلودگی محیطزیست دارد و به این ترتیب شبکه فاضلاب با کارایی و ایمنی بیشتری به فعالیت خود ادامه میدهد.
پرسشهای متداول
چند وقت یکبار باید منهول لایروبی شود؟
حداقل سالی یک بار؛ برای مناطق صنعتی یا پربارش ۲ تا ۳ بار در سال.
کدام روش بهترین عملکرد را دارد؟
روشهای ترکیبی واترجت + وکیوملودر بیشترین کارایی و ایمنی را دارند.
آیا منهول پلیاتیلن هم نیاز به لایروبی دارد؟
بله، اما به دلیل سطح صاف، رسوبپذیری آن بسیار کمتر بوده و زمان عملیات کوتاهتر است.
حجم رسوب چگونه تعیین میشود؟
با بازدید اولیه و اندازهگیری میزان لجن و وضعیت کف منهول حجم رسوبات منهول تشخیص داده می شود.
جمعبندی
لایروبی منهول فاضلاب یک اقدام پیشگیرانه بسیار مهم برای حفظ عملکرد بهینه شبکه فاضلاب به شمار میرود. انجام منظم این عملیات از گرفتگی خطوط جلوگیری کرده، بوی نامطبوع را از میان میبرد و موجب افزایش راندمان و طول عمر بخشهای مختلف شبکه میشود. علاوه بر این لایروبی دورهای باعث کاهش هزینههای تعمیرات اضطراری و جلوگیری از خسارتهای شهری خواهد شد. بهکارگیری روشهای مناسب و استفاده از تجهیزات مکانیزه و استاندارد نیز نقش چشمگیری در افزایش سرعت، کیفیت و ایمنی این عملیات دارد.
